همه چیز طعم خاکستر دارد-اثر:سیسیلیا اودن-برگردان طاهر جام بر سنگ
خیاط غزه و انسانهای دیگر در یک منطقۀ رنجدیده
اثر: سیسیلیا اودن
تاریخ انتشار: ۱۶-۹-۲۰۲۵
ناشر: انتشارات آلبرت بونیرس
صفحه۲۶۸
سیسیلیا اودن (Cecilia Uddén) روزنامهنگار، گزارشگر و مجری سوئدی است که بیشتر بهعنوان خبرنگار خاورمیانه در رادیوی ملی سوئد (Sveriges Radio) شناخته میشود. او متولد ۱۹۶۰ در استکهلم است و دههها رویدادها و تحولات سیاسی و اجتماعی خاورمیانه را از کشورهایی مانند مصر، اردن و فلسطین پوشش داده است. اودن از شناختهشدهترین خبرنگاران بینالمللی سوئد به شمار میرود و جوایز متعددی در حوزه روزنامهنگاری دریافت کرده است. [sv.wikipedia.org], [albertbonn…sforlag.se]
«در غزه کسی بیگناه نیست!»، یکی از دوستان اسرائیلیام در ۸ اکتبر ۲۰۲۳، یک روز پس از مرگبارترین کشتار یهودیان از زمان هولوکاست، چنین گفت. مدتی بعد، رئیسجمهور اسرائیل نیز همین حرف را تکرار کرد. این سخنان به توجیهی بدل گشته برای جنگی تکاندهنده، بسیار بیرحمانه و غیرانسانی.
من از همان ابتدا دریافتم که ۷ اکتبر بیش از حملات ۱۱ سپتامبر به آمریکا، خاورمیانه را دگرگون خواهد کرد. اینکه حمله حماس به سرنگونی بشار اسد در سوریه و تضعیف حزبالله، ایران و محور هراسانگیز مقاومتِ منجر شود، بهاحتمال زیاد چیزی نبود که یحیی سنوار، رهبر حماس، آن را پیشبینی کرده باشد. اما احتمالاً او حساب کرده بود که اقدامات تلافیجویانۀ اسرائیل برای نسلها طنینانداز خواهد شد و به شکلگیری نفرتی کمسابقه از اسرائیل خواهد انجامید. کتاب من درباره انسانهای خاورمیانه جدیدی است که اکنون شاهد آن هستیم؛ خاورمیانهای که در آن همهچیز طعم خاکستر میدهد.
سسیلیا اودن (Cecilia Uddén)
مقدمه
«از حال رفتهام. تحمل مصاحبه کردن ندارم. حسابی گرسنهام.» صدای دوستم سامی ابو سالم[1] بود که از اکو[2] میشنیدم. من در مرخصی هستم و سامی در غزه است و با یکی از خبرنگاران موقت تابستانی رادیو سوئد مصاحبه میکند. صدای خستۀ او و شنیدن این که بابت تهیۀ غذا برای چهار فرزندش چه مبارزهای میکند، برایم غیرقابل تحمل است. در رسانههای اجتماعی نوشته بود: «وقتی گرسنه باشی، دردی بر پیشانی احساس میکنی، دردی که سر را تسخیر میکند، انگار کسی تاج خاری دور آن پیچانده باشد. هیچ دارویی این درد را درمان نمیکند. تمرکز حواس را از دست میدهی و از خود میپرسی آیا به خاطر کمبود پروتئین است یا کربوهیدراتها. احساس میکنی امعا و احشایت در آن شکم خالی از یک نخ نازک آویزان است. بلند کردن پاها کار سختی است، احساس میکنی زنجیر شدهاند. برای سلام و احوالپرسی با دوستی که در خیابان میبینی، انرژی نداری.» همزمان خبرگزاری فرانسه[3] هشدار میدهد که همکاران فلسطینی آنها در غزه چنان از پا در آمدهاند که توان جابجا شدن ندارند. «خبرنگارانی داشتیم که در مناطق جنگی کشته شدهاند، اما هرگز شاهد خبرنگارانی که از گرسنگی مرده باشند، نبودهایم.»
حالا وقتی در ژوئیه 2025 این مطلب را مینویسم روز به روز اوضاع در غزه بدتر میشود. قحطی تشدید میشود. بستههای غذا در چیزی که از آن به عنوان نمایش سیاسی توصیف میشود، از هواپیماها ریخته میشوند. احساس سردرگمی در میان شهروندان جهان که شاهد قحطی وجنایات جنگی هستند، بدون این که بتوانند کاری بکنند، افزایش مییابد؛ این ناتوانی فرسودگی عاطفی نامیده میشود. ترس نیز واکنش بسیاری را تحت تأثیر قرار میدهد. رژیم اسرائیل موفق شده است بر تقریبا هر انتقادی مهر یهودستیزی بزند. ابهام درباره اینکه چه چیزی را میتوان یهودستیزی تلقی کرد نیز بسیار زیاد است و بسیاری از سیاستمداران و شکلدهندگان افکار عمومی در جهان غرب هم از متهم شدن به یهودستیزی بهشدت هراس دارند و هم تحت تأثیر احساس گناه جمعیِ بحق پس از هولوکاست قرار گرفتهاند. همزمان در هفتههای اخیر اتفاقی تعیینکننده افتاده است. بسیاری از کارشناسان هولوکاست و نسلکشی در اظهار نظرهای خود تأئید کردهاند که آن چه امروزه در غزه میگذرد، نسلکشی است. آموس گولدبری[4]، عمر بارتوف[5]، مارک کلامبری[6] نمونۀ این کارشناسان هستند. بیشتر یهودیان اروپایی و آمریکایی به این نتیجه رسیدهاند که یهودیان سراسر جهان باید در مقابل جنایاتی که اسرائیل بنام یهودیت مرتکب میشود، موضعگیری کنند، از جمله: یون استوارت[7]، آندرش کارلبری[8]، پتر بینارت[9]، یوال نوا هریری[10]. سرمقالههای هر چه بیشتری از فینانسیال تایمز[11] گرفته تا داگنز نیوهیتر[12] از خیانت جهان به مردم فلسطین مینویسند و از تحریم اسرائیل. دولتهای هر چه بیشتری اعلام کردهاند که در نظر دارند دولت فلسطین را به رسمیت بشناسند، از جمله بریتانیای کبیر، مالتا، کانادا، فرانسه و استرالیا.
اما شاید بزرگترین شگفتیِ تابستان، موضعگیریِ داوید گراسمن[13] بود. گراسمن، بزرگترین نویسندۀ معاصر اسرائیلی گفت با «اندوهی عمیق و قلبی شکسته» به این نتیجه رسیده که آن چه در غزه میگذرد، نسلکشی است. این که «واژه به بهمن میماند، واژه به محض این که بر زبان جاری گردد، بزرگ و بزرگتر میشود، عین بهمن.»
در تابستان، به رسم هر سال در اولند[14]، جائی که بیشتر اوقات مرخصی خود را گذراندهام، دربارۀ خاورمیانه سخنرانی کردم. پس از سخنرانی در کلیسای اسمدبی[15] از من پرسیده شد که چرا صراحتاً نمیگویم که جنگ اسرائیل علیه غزه یک نسلکشی است. پاسخ من، طبق معمول این بود که وظیفۀ من به عنوان ژورنالیست پابلیک سرویس داوری در این مورد نیست بلکه مسئلۀ نسلکشی باید در دادگاه بینالمللی لاهه بررسی بشود، اما این موضوع که سازمانهای حقوق بشری اسرائیلی و کارشناسان شناختهشدهٔ نسلکشی اکنون، پس از بیستودو ماه جنگ، گرسنهنگهداشتن، آوارهسازی و ایجاد فضائی غیرانسانی برای فلسطینیان غزه را نسلکشی تعریف کردهاند، اهمیت بسیار زیادی دارد. مردی که این پرسش را مطرح کرده بود از پاسخ راضی بود، اما دربارهٔ نقش رسانههای سوئدی، چنین اظهار نظر کرد:«هر بار که نام حماس را میآورید، پیشوند «تروریستی» را به آن اضافه میکنید و جنگ اوکراین همیشه با عبارت «تهاجم تمام عیار روسیه» همراه است. اما عبارت «بنیامین ناتنیاهو، نخستوزیر متهم به نسلکشی اسرائیل» در رسانههای سوئد شنیده نمیشود.
با این کتاب میخواهم از یک سو توصیف کنم که چگونه 7 اکتبر منطقۀ رنج دیدهای را که چند دهه آن را پوشش خبری دادهام، تغییر داده است، و از سوی دیگر میخواهم برخی از انسانهایی را که در سالهای حضورم در خاورمیانه با آنها ملاقات کرده و شناختهام، برجسته کنم، مخصوصا آن دسته از افرادی که در غزه ملاقات کردهام. افرادی مانند فاروق خیاط و خانوادهاش، همکارم سامی ابو سالم، دوقلوهای غزهای تارزان و عرب، بشار و عبداللۀ ده ساله، کودکانی چون ایمان، محمود و حمزه، کنشگر شهرکنشینان نادیا مطر، هنان حاج علی نمایشنامهنویس لبنانی، روزنامهنگار جیدئون لوی، آفرینشگر داستانهای مصور هاگای لِوی و نویسندگان اسرائیلی داوید گراسمن و یوسی کلاین هالوی.
اولند 1 ژوئیه 2025
[1] Sami Abu Salem
[2] Ekot واحد خبری رادیو سوئد
[3] AFP
[4] Amos Goldbeg
[5] Omer Bartov
[6] Mark Klamberg
[7] Jon Stewart
[8] Anders Carlberg
[9] Peter Beinart
[10] Yuval Noah Harari
[11] Financial Times
[12] Dagens Nyheter
[13] David Grossman
[14] Öland
[15] Smedby kyrka
