خطرات اردک لنگ (ترامپِ) در پایانِ دوره ریاست جمهوری اش – دانیل دابلیو.درزنر-الیزابت ان. ساندرز*- برگردان ن.نور

او برای برقراری صلح و به راه انداختن جنگ تا کجا پیش خواهد رفت؟

با پایان انتخابات میان ‌دوره‌ای، اینک دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده به یک اردک لنگ ((lame duck)¹ تبدیل شده است. روسای جمهور دوره دوم در آمریکا که کنترل کنگره را از دست می‌دهند، باید با این واقعیت روبرو شوند که زمان آنها جهت تصویب قوانین یا سایر ابتکارات سیاست داخلی گذشته است. اردک‌های لنگ (روسای جمهوری آمریکا) وقتی به میراث خود فکر می‌کنند، اغلب به سیاست خارجی روی می‌آورند، جایی که قدرت ریاست جمهوری به آنها اجازه می‌دهد تا فارغ از سیاست‌های داخلی مزاحم دست به عملی زنند. برای یک اردک لنگ غیرمعمول نیست که به دنبال یک هدف نهایی و مهم در خارج از کشور باشد. به عنوان مثال، بیل کلینتون، رئیس جمهور ایالات متحده، تلاش زیادی کرد تا در پایان ریاست جمهوری خود پیشنهادی برای حل و فصل نهایی مناقشه اسرائیل و فلسطین ارائه دهد.

با این حال، دوره «اردک لنگ» ترامپ مانند دوره‌های اسلافش نخواهد بود. او پیش از این، بین ماه نوامبر ۲۰۲۰ و ژانویه ۲۰۲۱، دوره‌ای را که در آن زمان به طور گسترده به عنوان مرحله «اردک لنگ» در نظر گرفته می‌شد، پشت سر گذاشته است. ترامپ از این دوره علیرغم شواهد روشن مبنی بر پیروزی جو بایدن، برای اعتراض به نتیجه انتخابات استفاده کرد. او اولین رئیس جمهور در ۱۰۰ سال گذشته است که دو دوره غیر متوالی را پشت سر گذاشته است و بنابراین تنها رهبر آمریکایی در حافظه زنده آمریکاییها است که دوره «اردک لنگ» دوم را تجربه می کند. این دوره اینبار بیش از دو سال طول خواهد کشید.

با توجه به اینکه دموکرات‌ها بزودی کنترل مجلس نمایندگان و سنا را در دست خواهند گرفت، احتمالاً تهدید استیضاح یا انجام تحقیقات درباره فعالیت‌های تجاری خانواده ترامپ، باعث می‌شود رئیس‌جمهور احساس کند در تنگنا قرار گرفته و خشمگین شود. همین مسئله است که باقیمانده دوره ریاست‌ جمهوری ترامپ را تا این حد خطرناک می‌سازد. ترامپی که در مخمصه گرفتار شده و هیچ مجرای سازنده و مشخصی در سیاست خارجی برای صرف انرژی خود در اختیار ندارد، ممکن است در عرصه بین‌المللی دست به واکنش‌های تند و غیرقابل‌ پیش‌ بینی بزند. در این میان، کنگره نیز حتی اگر تحت کنترل دموکرات‌ها باشد قدرت چندانی بر نحوه مدیریت روزمره سیاست خارجی توسط او نخواهد داشت.

ترامپ می‌تواند به شیوه‌های گوناگونی دست به اقدامات جنجالی بزند از جمله مطرح کردن تهدیدهای تازه علیه کانادا، آغاز حملات جدید به ائتلاف‌های ایالات متحده، یا تبانی با روسیه یا چین به قیمت تضعیف اوکراین یا تایوان. اما تبدیل این تهدیدها به سیاست‌های عملی، نیازمند تلاشی جدی است؛ اقداماتی نظیر جابجایی نیروهای نظامی آمریکا یا انجام مذاکرات پیچیده و دشوار با دیگر قدرت‌های بزرگ. دو موردی که ترامپ می تواند بیشترین آسیب را وارد کند ایران و کوبا هستند. بر اساس گزارش نیویورک تایمز، دولت ترامپ و اسرائیل برنامه‌هایی را برای حملات جدید به ایران به محض پایان دوره میان دوره‌ای طراحی کرده‌اند. آخرین تلاش برای وادار کردن تهران به تسلیم بعید است که کارساز باشد و بدون تردید دگر بار اقتصاد جهانی و امنیت و ثبات متحدان خلیج فارس را به خطر می اندازد. ترامپ همچنین ممکن است تلاش کند رژیم کوبا را تغییر دهد. اقدام نظامی علیه ایران و کوبا تنها مستلزم این است که ترامپ نظر خود را آشکارا بیان کند. بدون هیچ انتخاباتی در افق، تنها چیزی که رئیس جمهور را در خارج از کشور محدود می کند، احساس برجای گذاشتن میراثی از خود است.

نداشتن تعهد نسبت به کسی یا چیزی

ما روسای جمهور را زمانی که دیگر نیازی به رقابت در انتخابات، چه ریاست جمهوری و چه میان دوره ای، ندارند، به عنوان “اردک لنگ” تعریف می کنیم. برای رئیس جمهور یک دوره ای که در انتخابات مجدد شکست خورده است، این دوره تنها چند ماه، بین انتخاب جانشین و مراسم تحلیف طول می کشد. برای رئیس جمهور دوره دوم، این دوره می تواند دو سال، بین انتخابات میان دوره ای و زمانی که آنها از سمت خود کناره گیری می کنند، طول بکشد. (ترامپ، که هرگز به طور خاص به سرنوشت سیاسی سایر جمهوری خواهان علاقه ای نداشته است، بعید است که اجازه دهد انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۸ بر تفکر او تأثیر بگذارد.)

رهبرانی که در پایان دوره مسئولیت خود قرار دارند (اردکهای لنگ)، با رهایی از فشارهای مربوط به کارزارهای انتخاباتی و قانون‌گذاری، و اغلب به دلیل فقدان سرمایه سیاسی در داخل کشور، معمولاً به سمت دیپلماسی گرایش پیدا می‌کنند و در عرصه بین‌المللی دست به اقداماتی می‌زنند که پیش از آن جرأت انجامش را نداشتند. بیل کلینتون در اواخر دومین دوره ریاست ‌جمهوری‌اش تلاش کرد تا میانجی توافق صلح میان اسرائیل و فلسطین باشد و مقدمات سفری به کره شمالی را فراهم سازد. باراک اوباما نیز پس از شکست در انتخابات میان ‌دوره‌ای سال ۲۰۱۴، توافق هسته‌ای ایران را به سرانجام رساند و روابط با کوبا را عادی ‌سازی کرد.

اردک های لنگ (روسای جمهور) ضعیف همچنین از نیروی نظامی به روش‌هایی استفاده کرده‌اند که شاید در آستانه انتخابات انجام نمی‌دادند. برای مثال، جورج اچ. دبلیو. بوش در اواخر سال ۱۹۹۲ با مأموریتی محدود برای کاهش قحطی در سومالی مداخله کرد. بیش از یک دهه بعد، در سال ۲۰۰۷، جورج دبلیو. بوش (پسر) پس از متحمل شدن شکستی سنگین در انتخابات میان ‌دوره‌ای انتخاباتی که در آن رأی ‌دهندگان گویی این پیام را می‌رساندند که او باید از جنگِ رو به شکست در عراق خارج شود، نیروهای بیشتری را به آن کشور اعزام کرد تا اوضاع را تثبیت کند.

نتایج این تلاش‌های بلند پروازانه در سیاست خارجی متفاوت بوده است. مذاکرات اسرائیل و فلسطین کلینتون شکست خورد؛ پیروزی‌های دیپلماتیک اوباما کوتاه ‌مدت بود؛ ماموریت جورج اچ. دبلیو. بوش در سومالی تا حد زیادی در جلوگیری از گرسنگی موفق بود، اما ریشه‌های درگیری را حل‌ نشده باقی گذاشت و کلینتون را وسوسه کرد تا این ماموریت را با عواقب فاجعه ‌باری گسترش دهد. همچنین گرچه جورج دبلیو بوش موج خشونت عراق را در کوتاه‌ مدت سرکوب کرد، اما برای ایجاد ثبات دائمی در کشور کار چندانی نتوانست انجام دهد. این تلاش‌ها دست‌کم با مشارکت بخش‌های دولتی و کارشناسان بیرونی مورد بحث و برنامه ‌ریزی قرار می‌گرفتند. اهداف آن‌ها، حتی اگر محقق نمی‌شدند، روشن بودند. زیرا در هر مورد، رئیس‌ جمهور می‌کوشید سیاست‌های خود را تشریح و توجیه کند؛ معیارهایی که ترامپ بطور معمول در رعایت آن‌ها ناکام بوده است.

ورشکستگی

با توجه به اینکه ترامپ اکنون در میان دوره ای کمرنگ شده و همچنان در تلاش برای دریافت جایزه صلح نوبل است، می توان انتظار داشت که او به دیپلماسی روی آورد. مشکل این است که او قبلاً با بسیاری از قمارهایش اردک لنگ را خسته کرده است. ترامپ در دوره اول ریاست جمهوری خود با خروج از توافق هسته ای 2015 ایران، سه بار ملاقات با کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، جایگزینی توافق تجارت آزاد آمریکای شمالی با پیمان تجاری منطقه ای خود، تسهیل عادی سازی روابط بین اسرائیل و تعدادی از کشورهای عربی و خروج از مجموعه ای از توافقات بین المللی، به سمت حصارهای سیاست خارجی حرکت کرد. از زمان بازگشت به قدرت در سال ۲۰۲۵، او ریاست آتش بس در غزه و دستگیری نیکلاس مادورو، رئیس جمهور ونزوئلا را بر عهده داشت. در نتیجه انتظار نمی‌رود ترامپ به بیشترِ این ابتکارات بازگردد، چرا که او به نهایتِ دستاوردهای ممکن در چارچوبِ دیپلماسیِ نمایش ‌محورِ خود رسیده است. برای نمونه، ترامپ وعده داده بود که گرینلند را به دست آورد، اما در نهایت به توافقی بسنده کرد که تنها حضور نظامی ایالات متحده را در این قلمرو گسترش می‌دهد. «شورای صلح» او که آن را به عنوان رقیبی برای شورای امنیت سازمان ملل مطرح کرده بود همچنان در انزوا و سستی باقی خواهد ماند؛ بویژه آنکه دیگر کشورها اکنون کمتر احساس می‌کنند که باید در برابر هر خواسته و هوسِ او سرِ تسلیم فرود آورند.

ترامپ می‌تواند تلاش‌های دیگری هم انجام دهد، مانند تلاش برای پایان دادن به درگیری‌های لاینحل در کشمیر یا سودان، تا به عنوان یک صلح ‌طلب شهرت پیدا کند. اما حل این مشکلات در بهترین شرایط فوق‌العاده دشوار است. حتی تحمیل یک توافق نامتوازن در این موارد، به سطحی از مهارت، تخصص منطقه‌ای و صبر نیاز دارد که ترامپ فاقد آن است. او به ندرت زمان معناداری را صرف دیپلماسی می ‌کند، همانطور که ادعاهای مشکوک او مبنی بر پایان دادن به انبوهی از درگیری‌ها، که بسیاری از آنها هنوز ادامه دارند، نشان داده است.

شاید بزرگترین اقدامی که ترامپ می‌تواند انجام دهد، ایجاد نوعی «کنسرت قدرت‌های بزرگ» باشد؛ سازوکاری که در آن او، ولادیمیر پوتین (رئیس‌جمهور روسیه) و شی جین‌پینگ (رهبر چین) برای اِعمال نظم جهانی با یکدیگر همکاری کنند. با این حال، همانند بیشتر دیدارهای پیشین ترامپ با پوتین و شی، بعید است که نشست‌های آتی نیز دستاورد ملموس و قابل‌ توجهی به همراه داشته باشند. نه روسیه و نه چین، علاقه چندانی به پیمان سه‌ جانبه تسلیحات هسته‌ای که ترامپ مطرح کرده، نشان نداده‌اند. همچنین آنها تمایلی ندارند که ایران را برای تن دادن به توافقی با ایالات متحده تحت فشار بگذارند.

ترامپ ممکن است از این دیدارها استفاده کند تا اوکراین یا تایوان را به امید دستیابی به یک توافق صلح قربانی کند. اما همانطور که دو سال گذشته نشان داده است، پوتین تمایلی به مصالحه ندارد و از منابع لازم برای ادامه نبرد نیز برخوردار است. شی، مسئله تایوان را موضوعی داخلی برای چین می‌داند و بعید است هیچگونه محدودیتی را در رویکرد خود نسبت به این جزیره بپذیرد. ترامپ سرانجام درخواهد یافت که بهره‌ برداری از جنبه‌های نمایشیِ نشستی میان این سه رهبر، برایش سودمندتر از صرفِ تلاش برای دستیابی به هر نوع توافق واقعی است.

آخرین (میراث) اثر گذارِ قابل توجه

ترامپ به احتمال زیاد در ایران اقدام خواهد کرد. به نظر می‌رسد او معتقد است که تشدید جنگ می‌تواند بن‌بست را بشکند و میراث خود را نجات دهد. اما رهبران ایران در مواجهه با نیروی بیشتر عقب‌ نشینی نخواهند کرد. در عوض، آنها احتمالاً حملات به کشتی‌های تجاری را افزایش می‌دهند، به متحدان خلیج فارس حمله می‌کنند و تا زمان ترک دفتر ترامپ، پیشنهادهای دیپلماتیک را نادیده می‌گیرند. علاوه بر این، گزینه‌های خود ترامپ ممکن است محدود باشد: تشدید رادیکال‌تر تنش‌ها علیه ایران توسط ایالات متحده، مانند اعزام نیرو به جزیره خارک، احتمالاً در پایگاه او آنقدر نامحبوب خواهد بود که او از آن اجتناب می‌کند. حتی بزرگترین حامیان ترامپ نیز از هزینه‌های بالایی که جنگ او ایجاد کرده است، خسته شده‌اند. درگیری مجدد می‌تواند جهان را در بحران اقتصادی فرو ببرد.

ترامپ همچنین ممکن است تلاش کند تا رژیم کوبا را تغییر دهد. او در تلاشی برای تضعیف توان دفاعی این جزیره، در بخش عمده‌ای از سال ۲۰۲۶ تحریمی تمام‌ عیار علیه آن اعمال کرده است. با قطع شدن شریان حیاتیِ متصل به ونزوئلا و نبود برق در اکثر ساعات شبانه روز، سختی‌های اقتصادی و رنج‌های انسانی در کوبا طی ماه‌های اخیر وضعیت مردم کوبا را بشدت وخیم‌تر کرده است. سرنگونی دولت کوبا یکی از اولویت‌های شخصی «مارکو روبیو» وزیر امور خارجه و مشاور امنیت ملی ترامپ به شمار می‌رود و با «دکترین دانرو» (Donroe Doctrine)² که بر برتری ایالات متحده در نیم‌کره غربی تأکید دارد هم‌ راستا خواهد بود.

برای ترامپ، حمله به کوبا می‌تواند جذاب باشد؛ چرا که نیازمند حجم زیادی از تجهیزات و نیروهای نظامی نیست و دست ‌کم در تصور او مشکلی را حل می‌کند که رؤسای جمهور ایالات متحده، از اواخر دوران ریاست‌ جمهوری آیزنهاور تاکنون، با آن دست ‌به‌ گریبان بوده‌اند. اگر ترامپ درگیر مسئله ایران نشده بود، شاید تاکنون به سراغ کوبا رفته بود. البته، همان طور که الکساندر داونز (Alexander Downes)، پژوهشگر علوم سیاسی، نشان داده است، توسل به زور برای تغییر رژیم بندرت نتیجه می‌دهد و اغلب پیامدهای غیرقابل ‌پیش‌بینی‌ای به همراه دارد؛ در مورد کوبا، این امر می‌تواند به معنای موج جدیدی از ورود پناهجویان به ایالات متحده باشد.

اما ترامپ در روزهای پایانیِ دوران ریاست‌ جمهوری‌اش ممکن است این کار را قمارِ ارزشمندی بداند؛ با این امیدِ اندک که شاید او همان رئیس‌ جمهوری باشد که سرانجام به عمر رژیم کمونیستی پایان می‌دهد. در عرصه سیاست خارجی، ترامپ بیش از هر چیز به گشودن گره‌های کور علاقه دارد. او همچنین ممکن است تغییر رژیم در کوبا را راهی برای منحرف کردن اذهان از ناکامی‌اش در قبال ایران تلقی کند.

احتمال دیگر این است که ترامپ تلاش‌های سیاسی خود در عرصه بین‌المللی را بر ثروتمندتر کردن خانواده‌اش متمرکز کند. او پیشاپیش فرصت‌های فراوانی برای نهادهای خارجی فراهم آورده تا بظاهر بتوانند در دولت او «نفوذ» بخرند. ترامپ و اعضای خانواده‌اش یک هواپیمای جت از امیر قطر، سرمایه‌گذاری ۲ میلیارد دلاری از صندوقی تحت هدایت ولیعهد عربستان سعودی، و سودهایی از چندین پروژه مرتبط با رمزارزها دریافت کرده‌اند که بخش عمده‌ای از آن از سوی خریداران خارجی تأمین شده است. به نوشته نشریه «نیویورکر»، خانواده ترامپ از طریق چنین سود جویی‌هایی ۴ میلیارد دلار به جیب زده‌اند. ترامپ، با اطمینان از اینکه سنا ۶۷ رأی لازم برای برکناری او از مقامش را در اختیار نخواهد داشت، ممکن است به این نتیجه برسد که در پیگیری طرح‌های بیشتر برای کسب درآمد، چیزی برای از دست دادن ندارد.

با این حال، غافلگیرکننده ‌ترین رویکردی که ترامپ می‌تواند در دوران پایانی ریاست‌ جمهوری‌اش (دوره اردک لنگ) در حوزه سیاست خارجی اتخاذ کند، انجام ندادن هیچگونه اقدامی است. او خود را مشغول بازسازی واشنگتن دی‌سی به سبک و سیاق خودش کرده است؛ از تغییر دکوراسیون دفتر بیضی‌شکل و طراحی یک تالار رقص در کاخ سفید گرفته تا تلاش برای نوسازی «مرکز کندی». این احتمال وجود دارد که او دو سال آخر حضورش در قدرت را صرف صدور فرمان‌های عفو، تلاش برای پیگرد قضایی مخالفان سیاسی و برپا کردن بناهای یادبودی برای خودش کند. با در نظر گرفتن سایر گزینه‌ها، شاید بتوان گفت که «عدم اقدام» در عرصه سیاست خارجی، بهترین سناریوی ممکن برای سال‌های پایانی ریاست‌ جمهوری ترامپ باشد.

*دانیل دابلیو. درزنر، معاون آموزشی و استاد ممتاز سیاست بین‌الملل در «مدرسه حقوق و دیپلماسی فلچر» (the Fletcher School of Law) در دانشگاه تافتس (Tufts University)و نویسنده خبرنامه «دنیای درزنر» (Drezner’s World) است.

الیزابت ان. ساندرز، استاد علوم سیاسی در دانشگاه کلمبیا، پژوهشگر ارشد غیرمقیم در «موسسه بروکینگز» و نویسنده کتاب «بازی خودی‌ها: چگونه نخبگان جنگ و صلح را رقم می‌زنند» است.

1 اردک لنگ: در سیاست اردک لنگ یا سیاستمدار در حال خروج (outgoing politician)، یک مقام منتخب است که جانشین وی قبلاً انتخاب شده یا به زودی انتخاب خواهد شد. به نظر می‌رسد که این مقام به دلیل مدت زمان محدودی که در جایگاه خود باقی مانده است، نفوذ کمتری در سیاستمداران دیگر دارد. در حالی که برعکس، اردک لنگ در تصمیم‌گیری آزاد است و قدرت استاندارد خودش را با ترس اندکی از نتیجه، مانند صدور دستورهای اجرایی، عفو یا دیگر احکام بحث‌برانگیز، اعمال می‌کند.

2 https://atlasinstitute.org/the-donroe-doctrine-geoeconomic-conditionality-and-the-new-logic-of-american-power/